TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA LỊCH SỬ

Faculty of history

Seminar chuyên môn, chủ đề “Hội hướng thiện đền Ngọc Sơn” và “Quân Cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc”

Tiếp nối chuỗi Seminar học thuật định kì được tổ chức hàng tháng, chiều ngày 23/04/2020 Khoa Lịch sử đã tổ chức 2 seminar khoa học theo hình thức trực tuyến của các thầy cô tổ bộ môn lịch sử Việt Nam.

Trước tiên, TS.Ninh Thị Sinh trình bày chủ đề Seminar: “Hội hướng thiện đền Ngọc Sơn”. Trong báo cáo, tác giả đã trình bày một cách khái quát, đầy đủ 4 nội dung cơ bản: 1) Bối cảnh lịch sử đất nước cuối thế kỷ XVIII đầu XIX; 2) Phương châm ứng xử, 3) Hội hướng thiện đền Ngọc Sơn, 4) Mối liên hệ giữa Hội hướng thiện đền Ngọc Sơn với Đông Kinh Nghĩa Thục. Liên quan đến bối cảnh đất nước cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX, tác giả nghiên cứu sự chuyển biển tư tưởng 3 sĩ phu Bắc Hà tiêu biểu: Vũ Tông Phan, Nguyễn Văn Siêu, Nguyễn Văn Lý. Thêm vào đó, là các cuộc khởi nghĩa (Nông Văn Vân, Lê Văn Lương, Lê Văn Khôi) dưới triều vua Minh Mệnh. Trước thực trạng đất nước đó, các sĩ phu Bắc Hà tiêu biểu đã đưa ra phương châm ứng xử, cách thức hành động để thể hiện ý chí nhà Nho, giúp dân giúp nước, chăm lo đời sống văn hóa, chấn chỉnh đạo lý làm người. Đây chính là cơ sở quan trọng dẫn đến sự ra đời của “Hội hướng thiện đền Ngọc Sơn”. Hội ra đời 1836, sĩ phu Vũ Tông Phan là Hội trưởng đầu tiên, lấy đền Ngọc Sơn làm trụ sở để hoạt động. Chủ trương của Hội là chấn hưng văn hóa, giáo dục Hà Nội, sửa đổi học phong, chấn chỉnh phong tục cho đúng đắn. Địa bàn hoạt động, thành phần hội viên đều mở rộng hơn so với Văn hội Thọ Xương, bao gồm cả doanh nhân đương thời tham gia (Bùi Huy Tùng). Từ đó tác giả đưa ra nhận định Hội hướng thiện đền Ngọc Sơn đã trở thành “tổ chức xã hội rộng rãi, đủ cả tài và lực”. Một số hoạt động tiêu biểu của Hội hướng thiện đề Ngọc Sơn như mở trường, giảng kinh, biên soạn, khắc in sách và tàng trữ văn khắc. Tuy nhiên, sau khi Pháp mở rộng đánh chiếm ra Hà Nội, đã khiến hoạt động của Hội hướng thiện đền Ngọc Sơn bị phân hóa, chia thành 3 “phả”. Đặc biệt tác giả phân tích thêm những đóng góp của nhân vật Nguyễn Trọng Hợp (1834 1902) đối với việc duy trì hoạt động của “phả thiện”. Phần cuối buổi Seminar, tác giả cũng đã trình bày mối liên hệ giữa Hội hướng thiện đền Ngọc Sơn với Đông kinh Nghĩa thục. Đặc biệt tác giả làm rõ con đường truyền thừa của Đông Kinh Nghĩa Thục qua Học vấn và gia đình. Đóng góp của Đông Kinh Nghĩa Thục với lịch sử văn hóa, giáo dục. Sau phần trình bày của báo cáo viên, tác giả nhận được rất nhiều câu hỏi, trao đổi thảo luận của các giảng viên, cán bộ trong Khoa  liên quan đến chủ đề seminar.

Cùng ngày, PGS.TS.Phạm Văn Lực thuyết trình seminar với chủ đề: “Hoạt động của Lưu Vĩnh Phúc và Quân Cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc ở Bắc Kỳ (1865 – 1885)”. Trong buổi seminar, PGS.TS.Phạm Văn Lực đã trình bày 3 nội dung lớn: 1)Nguồn gốc lịch sử, 2) Hoạt động của quân Cờ đen, 3)Một số kết luận. Trong vấn đề về nguồn gốc lịch sử: Quân Cờ đen là tàn quân của Thái Bình Thiên Quốc (18511864). Để tránh sự truy quét của triều đình Mãn Thanh, Quân Cờ đen đã tràn vào miền Bắc Việt Nam. Trong đó, tác giả đề cập đến thành phần lãnh đạo (Lưu Vĩnh Phúc, Hoàng Thủ Trung, Lưu Bá Anh), lực lượng, địa bàn hoạt động. Quân Cờ trắng cũng được tác giả đề cập ở các khía cạnh (lãnh đạo, lực lượng, địa bàn hoạt động). Quân Cờ vàng (lãnh đạo, lực lượng, địa bàn). Trong nội dung tiếp theo, tác giả phân tích một cách tổng thể hoạt động của Lưu Vĩnh Phúc và quân Cờ đen ở Bắc Kỳ: tham gia đánh dẹp Cờ trắng, Cờ vàng, tham gia chống Pháp (trận Cầu giấy, 1873, 1883); Có nhiều âm mưu thâm độc, gây ra vụ thảm sát đối với đồng bào ta (chiếm cứ lâu dài châu Bảo Thắng (Lào Cai), thảm sát đồng bào ta sau trận Cầu Giấy, nhất là vụ thảm sát quân Cờ đen gây ra ở làng Hương Canh (1884), Vụ thảm sát đồng bào Dao ở Bảo Thắng, Lào Cai, vụ thảm sát ở làng Giai Lạc (Vĩnh Phúc)…. Qua đó tác giả đã khắc họa một cách chân thực về thảm cảnh vô cùng bi đát của Việt Nam cuối thế kỷ XIX.

Phần cuối buổi Seminar, phân tích làm rõ một số động cơ khiến quân cờ đen tràn sang Việt Nam, hoạt động mang tính 2 mặt của quân cờ đen, thủ đoạn của triều đình phong kiến Mãn Thanh đối với vấn đề liên quan đến Việt Nam. Sau phần trình bày của báo cáo viên, tác giả nhận được rất nhiều câu hỏi, trao đổi thảo luận của các giảng viên, cán bộ trong Khoa liên quan đến chủ đề seminar.

TS.Nguyễn Văn Vinh – Trợ lý Khoa học